Kâr-zarar nasıl hesaplanır? Brüt ve net kâr formülü
Net satıştan satılan malın maliyetine, brüt kârdan net kâra: kâr-zarar hesaplama formülü, örnek bir ayla adım adım ve sık yapılan hatalar.
- Brüt kâr = Net satış − Satılan malın maliyeti.
- Net kâr = Brüt kâr − Faaliyet giderleri ± Diğer gelir ve giderler − Vergi.
- Satılan malın maliyeti, alışların toplamı değildir: dönem başı stok + alışlar − dönem sonu stok.
Önce kavramlar
| Kavram | Ne demek |
|---|---|
| Brüt satış | Kesilen satış faturalarının KDV hariç toplamı |
| Net satış | Brüt satış − satış iadeleri − satış iskontoları |
| Satılan malın maliyeti (SMM) | Bu dönem sattığınız malın size maliyeti |
| Brüt kâr | Net satış − SMM |
| Faaliyet giderleri | Kira, personel, enerji, kargo, pazarlama, ofis |
| Faaliyet kârı | Brüt kâr − faaliyet giderleri |
| Diğer gelir/gider | Kira geliri, faiz, kur farkı, hurda satışı vb. |
| Net kâr | Vergi sonrası kalan |
KDV kâr-zarar hesabına girmez; satışta tahsil ettiğiniz KDV devlete aittir.
Satılan malın maliyeti nasıl bulunur?
En sık yapılan hata, ay içindeki alışları maliyet saymaktır. Ay içinde aldığınız malın bir kısmı rafta duruyorsa o henüz satılmamıştır.
SMM = Dönem başı stok + Dönem içi alışlar − Dönem sonu stok
Bu yüzden doğru kâr için dönem sonu stoğunun bilinmesi, yani sayım gerekir.
Örnek bir ay: gıda toptancısı, Ekim
| Kalem | Tutar (₺) |
|---|---|
| Brüt satış | 412.000 |
| Satış iadeleri | −6.200 |
| Net satış | 405.800 |
| Dönem başı stok | 180.000 |
| + Ekim alışları | 300.000 |
| − Dönem sonu stok (sayım) | −165.000 |
| Satılan malın maliyeti | 315.000 |
| Brüt kâr (405.800 − 315.000) | 90.800 |
| Personel (işveren maliyeti) | −38.600 |
| Kira | −17.000 |
| Enerji, kargo, diğer giderler | −9.700 |
| Faaliyet kârı | 25.500 |
| Diğer gelir (depo kirası) | +4.000 |
| Dönem kârı (vergi öncesi) | 29.500 |
Brüt kâr marjı: 90.800 / 405.800 ≈ %22,4. Net kâr marjı (vergi öncesi): 29.500 / 405.800 ≈ %7,3.
Bu örnekte işletme 412 bin TL satmış ama elinde vergi öncesi yaklaşık 29,5 bin TL kalmış. Satışa bakan "iyi ay" der; kâr-zararı okuyan, personel ve kira maliyetinin brüt kârın yarısını aştığını görür.
Adım adım kâr-zarar
- Net satışı bulun: satış faturaları (KDV hariç) − iadeler − iskontolar.
- Stok sayın ve dönem sonu stoğu maliyetle değerleyin.
- SMM'yi hesaplayın: dönem başı + alışlar − dönem sonu.
- Giderleri doğru aya yazın: ekim kirası ekime, ödendiği güne değil.
- Personel giderini işveren maliyetiyle alın: net maaş değil, brüt + işveren SGK ve işsizlik payı.
- Diğer gelir ve giderleri ekleyin.
- Marjlara bakın: brüt ve net kâr marjını önceki aylarla karşılaştırın.
Sık yapılan hatalar
- Alışları maliyet saymak (stok değişimini atlamak).
- KDV'li tutarlarla hesaplamak.
- Giderleri ödendiği aya yazmak; ocakta ödenen aralık kirası aralığın gideridir.
- Sayım farkı ve zayiyi kaydetmemek; kâr olduğundan yüksek görünür.
- Kendi maaşını hiç gider saymamak; işletme ancak sahibini de ödüyorsa kârlıdır.
Sık sorulan sorular
Kâr-zarar ile vergi matrahı aynı mı?
Hayır. Burada anlatılan yönetim amaçlı kâr-zarardır. Vergi matrahı, vergi mevzuatına göre mali müşavirinizce hesaplanır.
Brüt kâr marjı kaç olmalı?
Sektöre göre çok değişir. Önemli olan kendi marjınızı her ay izlemek ve düşüşün nedenini bulmaktır.
Kâr ettiğim hâlde param yok, neden?
Kâr satışın oluştuğu anı, nakit paranın girdiği anı gösterir. Vadeli satış ve stoğa bağlanan para farkı yaratır; nakit akışı tablosuna bakın.
Bu yazı genel bilgi içindir. Vergi hesabı için mali müşavirinize danışın.